Tài xế taxi nên phục vụ người tiêu dùng, hơn là đi ve vãn nhà quản lý

Các dịch vụ như Uber rõ ràng là một bước đột phá công nghệ trong giao thông đô thị. Lý do tại sao, sau đó, người ta lại đe dọa cấm nó? Bài viết sau đây sẽ lý giải một phần nguyên nhân.


Cơ quan quản lý giao thông bang Virginia vừa ban hành quy định dừng sử dụng Uber, một ứng dụng di động cho phép người dùng gọi xe và thanh toán cho người lái xe tư nhân. Đây không phải là nỗ lực đầu tiên cấm các dịch vụ ngày càng phổ biến. Được phát kiến vào năm 2009, ứng dụng Uber đã có mặt trên 37 quốc gia và gần đây hãng Uber đã được định giá trên 18 tỷ USD. Để tìm hiểu lý do tại sao, mặc dù Uber đã rất phổ biến, Uber phải đối mặt với rắc rối pháp lý liên tục, người ta phải hiểu được động lực của cạnh tranh thị trường trong bối cảnh các quy định của chính phủ và tìm kiếm đặc lợi, cuộc tìm kiếm lợi nhuận trong lĩnh vực chính trị hơn là trên thị trường.

Thành công của xe Uber dễ dàng giải thích. Với ích lợi của việc định vị và loại bỏ thanh toán bằng tiền mặt, sẽ thuận tiện hơn nhiều so với taxi thông thường. Xe Uber cũng an toàn hơn, vì cả người lái xe và người đi xe cần phải xác nhận danh tính của mình và tất cả các giao dịch đều được đăng ký, ngược với taxi truyền thống là không cần xác định danh tính và do đó, nguy hiểm tiềm tàng. Ngoài ra, cước của xe Uber thường thấp hơn đáng kể so với taxi truyền thống.

Các dịch vụ như Uber rõ ràng là một bước đột phá công nghệ trong giao thông đô thị. Lý do tại sao, sau đó, người ta lại đe dọa cấm nó?

Câu trả lời nằm trong một tính năng khác của mô hình kinh doanh Uber. Nó dựa vào mức rào cản thấp để gia xâm vào ngành công nghiệp taxi. Một người lái xe tiềm năng chỉ cần vượt qua kiểm tra lý lịch và có một chiếc xe tương đối mới để tham gia - không có kỳ thi, hạn ngạch, hoặc giấy phép lái taxi. Trong khi đó, thu nhập của người lái xe chỉ phụ thuộc vào số lượng và chất lượng công việc của họ. Uber và đối thủ cạnh tranh chính, Lyft, cho rằng lái xe và khách hàng đánh giá lẫn nhau, và Lyft cấm lái xe với mức đánh giá trung bình dưới 4,5 trên 5.

Taxi thường hoạt động theo mô hình ngược lại. Thu nhập của tài xế taxi được bảo đảm thiết yếu do yêu cầu nghiêm ngặt hạn chế việc cung cấp dịch vụ taxi. Để có được một giấy phép ở London, ví dụ, một tài xế cần phải vượt qua 5 kỳ thi và ghi nhớ 320 tuyến đường, 25.000 đường phố, và 20.000 địa danh nổi tiếng, cần trung bình 3 năm học và nhiều chi phí liên quan. Những chi phí này phản ánh một cách tự nhiên vào giá cước taxi cao ở London.

Do đó, lợi nhuận taxi phần lớn có được là do hạn chế phi tự nhiên về cạnh tranh, mà buộc người tiêu dùng phải mua các dịch vụ của tài xế taxi đã được tuyển chọn. Mô hình kinh doanh này, được mô tả lần đầu tiên bởi Gordon Tullock, được gọi là tìm kiếm đặc lợi. Thay vì cải thiện dịch vụ hoặc giảm giá, các công ty tìm kiếm đặc lợi sử dụng nguồn lực để thuyết phục nhà quản lý hạn chế cạnh tranh hoặc nói cách khác là phân phối lại nguồn lực vì lợi ích của họ. Tullock chứng minh rằng việc tìm kiếm đặc lợi đem lại cho các công ty có đặc quyền theo chi phí của xã hội.

Ngược lại, cạnh tranh thị trường tự do buộc các doanh nghiệp phải tập trung vào người tiêu dùng. Sản phẩm tốt hơn và rẻ hơn mang lại hàng tỷ lợi nhuận, trong khi sản phẩm xấu biến mất khỏi thị trường. Quá trình này, được nhà kinh tế học Joseph Schumpeter gọi là sự hủy diệt sáng tạo, làm nền tảng cho tiến bộ công nghệ và làm phong phú xã hội.

Không ngạc nhiên, trong thời đại của định vị vệ tinh, ứng dụng Uber đơn giản và giá cả phải chăng sẽ chiến thắng trong cạnh tranh với taxi, lợi thế duy nhất của nó là sự am hiểu cá nhân của tài xế taxi về địa lý thành phố. Nhưng trong khi Uber thu hút sở thích của người tiêu dùng, thì giới taxi phản ứng bằng cách thu hút nhà quản lý. Tuần qua tại Washington, DC, và trước đó ở một số thành phố châu Âu, hàng ngàn tài xế taxi làm tắc nghẽn giao thông, đòi hỏi hành động pháp lý để chống lại các dịch vụ thuê xe và đi chung xe.

Có thể làm như thế nào, ví dụ, có 20.000 tài xế taxi ở London, ít hơn 0,2% dân số, có thể duy trì sự độc quyền của mình để gây thiệt hại cho phần còn lại của thành phố? Như trong nhiều trường hợp khác tìm kiếm đặc lợi, sự thất bại trong tình huống này bởi vì lợi nhuận của một ngành công nghiệp có được từ những quy định (mà các nhà kinh tế gọi là đặc lợi) tập trung vào 0,2%, trong khi chi phí được phân bổ trong 99,8% còn lại. Công việc và lối sống của tài xế taxi đang bị đe dọa với bất kỳ sự thay đổi về chế độ quản lý, vì vậy họ sẵn sàng chặn đường và tiêu tiền vận động hành lang để bảo vệ đặc quyền của họ. Người tiêu dùng chỉ trả quá một vài đô la cho mỗi chuyến đi và thường không hiểu độc quyền pháp lý làm tăng cước như thế nào.

Đó chính là lợi ích tập trung và chi phí phân bổ để giải thích sự hấp dẫn của việc tìm kiếm đặc lợi, và ngành công nghiệp taxi không phải là ví dụ rõ ràng nhất. Nếu không ngành công nghiệp ô tô ở nhiều quốc gia trong nhiều thập kỷ đã đạt được biểu thuế gây hại hơn là cải thiện chiếc xe của họ. Trợ cấp năng lượng trên toàn thế giới đã tái phân phối nguồn lực cho các công ty được lựa chọn, từ các nhà sản xuất năng lượng thay thế ở Mỹ tới bất kỳ ngành công nghiệp năng lượng cao ở Ukraine. Trợ cấp cho nông dân Mỹ chiếm 1% dân số sẽ làm tiêu tốn cho người nộp thuế khoảng 1 nghìn tỷ đô la trong vòng 10 năm tới, có thể so sánh được với tất cả các chi tiêu giáo dục liên bang.

Như đã đề cập, loại bỏ chủ nghĩa bảo hộ là vô cùng khó khăn về mặt chính trị. Các công ty tìm kiếm đặc lợi thường sẵn sàng làm bất cứ điều gì - từ tổ chức cuộc biểu tình đến hối lộ các chính trị gia - để bảo vệ đặc quyền của họ. Thực hiện một cuộc cách mạng, một cuộc xâm lược của nước ngoài, và một sự sụp đổ kinh tế để phá vỡ bế tắc về trợ cấp năng lượng ở Ukraine.

Đến nay xã hội dường như chiến thắng trong trận chiến với sự lobby của giới taxi. Ứng dụng Uber vẫn hoạt động tại Washington. Chính phủ Anh thậm chí đã trực tiếp khuyến khích sử dụng, và số lượt tải ở Anh đã tăng 850% sau khi có các cuộc biểu tình. Tuy nhiên, thường là rất khó khăn để chống lại việc tìm kiếm đặc lợi.

Kinh doanh thường dựa trên tối đa hóa lợi nhuận, và không có nền dân chủ nào có thể ngăn chặn việc tìm kiếm đặc lợi miễn là việc kinh doanh đem lại lợi nhuận hợp pháp. Cách duy nhất là định hướng các nỗ lực kinh doanh hướng tới cạnh tranh vì người tiêu dùng chứ không phải là lôi kéo các nhà quản lý thiên vị nhằm tước đoạt quyền chọn người chiến thắng. Chỉ ở nơi mà không tồn tại giấy phép vô nghĩa, sự cho phép, và sự độc quyền sẽ không tìm kiếm quy định để thoát khỏi đối thủ cạnh tranh với chi phí của xã hội. Một cách bắt đầu tốt là loại bỏ quy định về taxi, đặc biệt là sau khi nó đã được chứng minh là vô nghĩa bởi dịch vụ thuê xe và đi chung xe tốt hơn và rẻ hơn như Uber.

Dmitry Vasishev (Nguồn AtlasOne, Doimoi.org dịch)


(Dmitry nghiên cứu chính sách kinh tế tại một tổ chức nghiên cứu ở Washington D.C., học ngành quan hệ quốc tế tại trường đại học ngoại giao của Nga tại Moscow và kinh tế chính trị tại Trường Kinh tế London).

Mời bạn đọc góp ý kiến




CAPTCHA
 Ý kiến bạn đọc

gỗ nhân tạo conwood,gỗ conwood,sàn gỗ ngoài trời,gỗ ngoại thất

máy phát điện,máy phát điện dân dụng, máy phát điện gia đình, máy phát điện nhập khẩu